مقالات

معرفی عفونت بیمارستانی و انواع آن ها

نویسنده: نوشين شاد، کارشناس مهندسي پزشکي

بشر از ابتدای شروع زندگی در کره خاکی همواره در حال مبارزه در برابر عوامل طبیعی مثل سرما، گرما و بسیاری از عوامل بیماری آفرین و عفونت زا بوده است. زمانی که انسان حاضر به قبول ضعف و شکست باشد از موقعیت ممتاز کنونی محروم شده و با نابودی تدریجی نسل روبرو خواهد شد.

فرهنگ عمید در تعریف لغوی، عفونت را فاسد شدن یا برگشتن طعم چیزی بیان می کند اما برای تشریح ابعاد تخصصی تر به ذکر برخی تعاریف تخصصی می پردازیم.

  حضور ارگانیزم های بیماری زائی که قادرند اختلال در علائم حیاتی (درجه حرارت و تغییر تعداد گلبول های خون) و حالت تعادل و توازن طبیعی بدن ایجاد کند.


 جایگزینی عوامل بیماری زا شامل انواع باکتری، ویروس، قارچ و انگل ها در قسمت های مختلف بدن میزبان را عفونت گویند.


پس در جمع بندی می توان نتیجه گرفت عفونت زمانی بروز می کند که عامل بیماری زا به بدن میزبان وارد شده و سیستم ایمنی را تحریک کند. اثر این مقابله نیز اغلب به اختلال در عملکرد طبیعی بدن اثبات می شود.


ذکر این نکته ضروری است که اگر عامل مهاجم بتواند به طور زنده و فعال در خارج از سیستم ایمنی بدن فرد باقی بماند حالت حاد بیماری بروز کرده اما در صورتی که وارد این سیستم شده و برای مقاومت در برابر انهدام خود نقطه ای از بدن میزبان را برای تجمع انتخاب کند، حالت مزمن بیماری مشاهده خواهد شد.


 پس در ابتلا به یک عفونت علاوه بر قابلیت پذیرش بیماری در انسان و کاهش مقاومت عمومی بدن لزوما قدرت بیماری زایی میکروب مهاجم نیز باید در حد کافی باشد تا بتواند زمینه مساعدی در بدن برای ابتلا به بیماری ها را فراهم کند.

بدن ما برای دفاع در برابر میکروارگانیسم ها به عنوان عوامل ایجاد کننده عفونت (عوامل عفونی مهم عبارتند از ویروس ها، باکتری ها، ریکتزیاها، قارچ ها و انگل ها)مجهز به مکانیسم های دفاعی و موانع بازدارنده مهمی به شرح زیر است:
پوست اولین سد دفاعی بدن است که دارای PH ویژه و اسید های چرب و لیزوریم ها ست.
سطوح مخاطی: معده با تغییرات PH و دستگاه فوقانی تنفس با حرکات مداوم مژک ها و ترکیب ویژه ترشحات بزاق و مجاری مختلف بدن عمل می کند.
سیستم ایمنی: عمل کردهای اختصاصی و غیر اختصاصی سیستم دفاعی در خارج از بدن نقش خود را ایفا می کند عوامل عدیده و گوناگون قادر به تضعیف یا انهدام این مکانیسم ها وعبور از موانع بازدارنده طبیعی بدن هستند که اختلال در عمل کرد هر یک از سطوح فوق منجر به بروز بیماری های خاصی خواهد شد.
 
تمامی عوامل فرصت طلب و بیماری زا برای ایجاد بیماری در فرد یکی از راه های زیر را برای ورود به بدن ما را انتخاب می کنند.
الف) تماس مستقیم: از طریق ترشحات بدن مثل ادرار، خلط، چرک و ترشحات زخم های باز.
ب) تماس غیر مستقیم: تماس با وسایل و ابزارها مانند ظروف، ملحفه، تجهیزات و ابزارهای طبی مشترک.
ج) سرایت از حاملان و ناقلان: شامل انسان، حشرات و برخی عوامل بیماری زای محیطی (گرد و غبار/ آب و هوا) که قادرند به راحتی عفونت ها را از فردی به فرد دیگر منتقل کنند.

عفونت بیمارستانی
عفونت های بیمارستانی به عفونت هایی گفته می شود که در خلال دوره بستری شدن در بیمارستان یا در اثر بستری شدن پدید می آید. به طورکلی بیماری که به مدت کمتر از ۴۸ ساعت در بیمارستان بوده و دچار عفونت می شود به عنوان حامل بیمار پیش از پذیرش در بیمارستان تلقی می شود. عفونت های بیمارستانی به طور چشمگیری با پیدایش عوارض و بروز مرگ همراه بوده و مخارج زیادی را به بیمار بستری شده تحمیل می کند.
در مورد بیمارانی که بعد از ترخیص دچار عفونت می شوند زمانی این بیماران در تعریف عفونت بیمارستانی گنجانده می شوند که:
الف) ۷-۱۰ روز پس از ترخیص بیمار که به علت داخلی بستری بوده هیچ اقدام جراحی خاصی صورت نگرفته است.
ب) تا یک ماه پس از ترخیص به علت جراحی که Implant برای بیمار کار گذاشته نشده باشد مانند : لاپاراتومی، آپاندکتومی و هرنی.
ج) تا یک سال بعد از جراحی که برای بیمار Implant کار گذاشته شده باشد مثل عمل های ارتوپدی که پیچ و پین و پلاک و … کار گذشته می شود.

ﻋﻔﻮﻧﺖ ﻫﺎی ﺑﻴﻤﺎرﺳﺘﺎنی از ﭼﻨﺪ ﺟﻨﺒﻪ ﺣﺎیز اﻫﻤﻴﺖ است:
ﻣﺮگ و ﻣﻴﺮ و ﻧﺎﺧﻮشی ﺑﻴﻤﺎران
اﻓﺰاﻳﺶ ﻃﻮل ﻣﺪت ﺑﺴﺘﺮی ﺑﻴﻤﺎران درﺑﻴﻤﺎرﺳﺘﺎن
اﻓﺰاﻳﺶ ﻫﺰﻳﻨﻪ ﻫﺎی ﻧﺎﺷﻲ از ﻃﻮﻻنی ﺷﺪن اﻗﺎﻣﺖ ﺑﻴﻤﺎران، اﻗﺪاﻣﺎت ﺗﺸﺨﻴﺼﻲ و د رﻣﺎﻧﻲ راه ﻫﺎی اﻧﺘﻘﺎل ﻣﻴﻜﺮوارﮔﺎﻧﻴﺴﻢﻫﺎ درﺑﻴﻤﺎرﺳﺘﺎن
 
دربیمارﺳﺘﺎن ﻣﻴﻜﺮوارﮔﺎﻧﻴﺴﻢ ﻫﺎ ﻣﻲﺗﻮاﻧﻨـﺪ ﺑـﻪ ﻃـﺮق ﻣﺨﺘﻠـﻒ ﻣﻨﺘﻘـﻞ شوند و ﮔـﺎﻫی ﻳـﻚ ﻣﻴﻜﺮوب ﻣﻲﺗﻮاﻧﺪ از ﭼﻨﺪ ﻃﺮﻳﻖ ﻣﻨﺘﻘﻞ ﺷﻮد.
 راه ﻫﺎی اﻧﺘﻘﺎل ﻣﻴﻜﺮوارﮔﺎﻧﻴﺴﻢ ﻫا در ﺑﻴﻤﺎرﺳﺘﺎن ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ از:
اﻧﺘﻘﺎل از ﻃﺮﻳﻖ ﺗﻤﺎس (Contact) : ﺗﻤﺎس، ﺷﺎﻳﻊﺗﺮﻳﻦ و ﻣﻬﻤ ﺘﺮﻳﻦ راه اﻧﺘﻘﺎل ﻋﻔﻮﻧﺖ ﻫﺎی ﺑﻴﻤﺎرﺳﺘﺎﻧﻲ ﺑﻪ ﺷﻤﺎر ﻣﻲ آﻳﺪ و ﺑﻪ ﺳﻪ زﻳﺮ ﮔﺮوه ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻣﻲﺷﻮد :
۱-ﺗﻤﺎس ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ ﺳﻄﻮح ﺑﺪن و اﻧﺘﻘﺎل ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ ﻣﻴﻜﺮوارﮔﺎﻧﻴﺴﻢ ﻫﺎ ﺑﻴﻦ ﻣﻴﺰﺑﺎن ﺣﺴﺎس و ﻓﺮد دﭼﺎر ﻋﻔﻮﻧﺖ ﻳﺎ ﻛﻠﻮﻧﻴﺰه ﺷﺪه ﺑﺎ ﻣﻴﻜﺮوب
۲-ﺗﻤﺎس ﻏﻴﺮﻣﺴﺘﻘﻴﻢ ﻣﻴﺰﺑﺎن ﺣﺴﺎس ﺑﺎ شیء واﺳﻄﻪ آﻟﻮده (وﺳﺎﻳﻞ، ﺳﻮزن، ﭘﺎﻧﺴﻤﺎن، دﺳﺘﻜﺶ آﻟﻮده ﻗﻄﺮه ( Droplet) ﺗﻮﻟﻴﺪ ﺷﺪه ﺗﻮﺳﻂ ﻓﺮد ﺣﻴﻦ ﻋﻄﺴﻪ، ﺳﺮﻓﻪ و ﺻﺤﺒﺖ کردن، ﺣﻴﻦ ﺳﺎﻛﺸﻦ کردن
۳- ﺑﺮوﻧﻜﻮﺳﻜﻮﭘﻲ و ﻣﻮاﺟﻬﻪ ﺑﺎ ﻣﻠﺘﺤﻤﻪ، ﻣﺨﺎط بینی ﻳﺎ دﻫﺎن
اﻧﺘﻘﺎل از ﻃﺮﻳﻖ ﻫﻮا  (Airborne)
اﻧﺘﻘﺎل از ﻃﺮﻳﻖ وﺳﻴﻠﻪ ﻣﺸﺘﺮک آﻟﻮده ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻏﺬا، آب، داروﻫﺎ و ﺗﺠﻬﻴﺰات و وﺳﺎﻳﻞ آﻟﻮده
اﻧﺘﻘﺎل از ﻃﺮﻳﻖ ﻧﺎﻗﻠﻴﻦ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﭘﺸﻪ، ﻣﮕﺲ و ﻣﻮش ﻛﻪ اﻫﻤﻴﺖ ﭼﻨﺪاﻧﻲ د راﻧﺘﻘﺎل ﻋﻔﻮﻧﺖﻫﺎی ﺑﻴﻤﺎرﺳﺘﺎﻧﻲ ﻧﺪارد.

وضعیت عفونت های بیمارستانی در جهان
دانش امروز ما در مورد عفونت های بیمارستانی به سال های شکل گرفتن مقدمات عـلـم مـیـکـروبـیـولـوژی در اوایـل دهـه ۱۸۴۰ مـیـلادی بـاز می گـردد. در ایــن سـال هـا Semmel weis  Ignoz اولین فردی بود که در یک بیمارستان عمومی در وین متوجه میزان مرگ و میر مادران در طی هفته های اول پس از زایمان در اثر تب های ناشناخته شد و دریافت که تفاوت قابل ملاحظه ای بین میزان این مرگ و میر در بخشی که دانشجویان پزشکی در آن حضور داشتند در مقایسه با بخشی که صرفاً توسط ماماها اداره می شد وجود دارد؛ بدین ترتیب فرض کرد که باید ارتباطی بین دست های آلوده دانشجویان با این عفونت ها وجود داشته باشد و پس از پافشاری بر شستشوی دست های آنها توسط آب حاوی کلر پیش از تماس با بیماران، میزان این عفونت ها به طور قابل ملاحظه ای کاهش یافت.

فرد دیگری که به شناخت عفونت های بیمارستانی کمک شایان توجهی کرد، دکتر Josef Lister بود که برای اولین بار پیش از جراحی، اقدام به اسپری کردن محلول های حاوی فنل بر روی زخم های باز جراحی کرد که موجب کاهش میزان عفونت های زخم پس از جراحی شد و البته چون این محلول ها موجب صدمه به دست جراحان می شد، کم کم پوشیدن دستکش جراحی نیز متداول شد که خود پایه گذار اقدامی دیگر در جهت کاهش میزان عفونت بیماران بود.


برنامه های کنترل عفونت بیمارستانی به صورت یک برنامه منسجم از اواخر دهه ۱۹۵۰ در امریکا و در ابتدا عمدتاً جهت کنترل عفونت های استافیلوکوکی شکل گرفت. در طی سال های بعد، با در هم آمیخته شدن علم اپیدمیولوژی و آمار به علوم میکروب شناسی و بیماری های عفونی، این برنامه ها چنان از اهمیت بالایی برخوردار شد که در کشورهای صنعتی دنیا تبدیل به یک پارامتر تعیین کننده جهت ارزیابی کیفیت ارائه خدمات درمانی شده است.

نقش اصلی این برنامه ها کاهش خطر عفونت های اکتسابی در بیمارستان است و بدین ترتیب از خطر انتقال عفونت های فوق الذکر به بیماران، پرسنل، دانشجویان و ملاقات کنندگان کاسته می شود.


امروزه برنامه کنترل عفونت های بیمارستانی در حیطه های مختلفی همچون نظام مراقبتی، تجسس مواردOutbreak، آموزش و پیگیری مسائل مربوطه به سلامتی پرسنل، مراقبت و نظارت بر مصرف آنتی بیوتیک ها، برقراری سیستم های ارزیابی مناسب و سیاستگذاری جهت اقدامات و برنامه های مرتبط با کنترل عفونت است.


آمارهای پراکنده کشورهای در حال توسعه نشان دهنده این واقعیت است که میزان دقیق عفونت های بیمارستانی در چنین کشورهایی با عوامل زیادی همچون تعداد تخت های بیمارستانی، سطح ارجاعی بودن بیمارستان، آموزشی بودن یا نبودن، وجود یا عدم وجود برنامه های پایش، نوع بخش های مطالعه شده و میزان امکانات و کفایت منابع مالی برای چنین برنامه های مراقبتی متفاوت است.

اما برای سال ها تعریف دقیق عفونت های مختلف بیمارستانی مورد توافق نبود و این مسئله امکان مقایسه آمارهای مراکز مختلف را غیرممکن می ساخت. بدین ترتیب در دهه ۱۹۷۰ میلادی سیستم ملی پایش عفونت های بیمارستانی (NNIS) National Nosocomial Infections Surveillance Systemجهت جمع آوری اطلاعات مراقبتی با تعاریف واحد از بیمارستان های داوطلب در امریکا پایه گذاری شد و در طی سال های گذشته نحوه گزارش دهی آن به طور مشخص تری در جهت شناخت هر چه دقیق تر عوامل خطرساز عفونت های بیمارستانی و روند آنها در بخش های مختلف در طی دوره های مختلف زمانی، منعطف شده است و اخیراً اطلاعات مرتبط با مقاومت آنتی بیوتیک در طرح های بیمارستانی نیز به طور دوره ای مورد توجه قرار می گیرد.

تعاریف نظام کشوری مراقبت عفونتهای بیمارستانی 


برای مراقبت عفونتهای بیمارستانی در دنیا روشهای مختلفی وجود دارد که هر کدام از آن ها نقاط قوت و ضعف خاص خود را دارند. این روشها معمولا براساس اهدافی که مسئولین نظام مراقبت عفونتهای بیمارستانی در نظر دارند تعیین میشود.


 به طور کلی اهدافی که از یک نظام مراقبت مورد انتظار است عبارتند از:
کاستن میزان بروز عفونت در بیمارستان – تعیین میزانهای اندمیک – تعیین و تشخیص اپیدمیها – ارزشیابی راههای کنترل عفونت – مقایسه میزان عفونتها بین بیمارستانهای مختلف و در نهایت پاسخگویی به مسئولان و اطلاع به ایشان در خصوص وضعیت عفونتهای بیمارستانی.


نظام مراقبت میتواند براساس بیماریابی فعال یا غیرفعال باشد یا میتواند براساس بیماریابی به صورت گذشته نگر باشد و اطلاعات لازم از مطالعه پرونده بیماران استخراج شود  یا بیماریابی به صورت آیندهنگر باشد و بیمار را از زمان بستری تحت نظر گرفته و تغییرات علائم و نشانههای عفونت را ثبت کرده و آن را به موقع تشخیص دهد.

همچنین نظام مراقبت عفونتهای بیمارستانی میتواند براساس پاسخهای آزمایشگاه و یا براساس وضعیت بالینی بیمار باشد و یا میتواند این نظام برای گروههای خاصی از بیماران  یا در یک بخش خاص بکار گرفته شود. نکته قابل توجه دیگر آن است که اگر بیماران بعد از ترخیص از بیمارستان تحت مراقبت قرار نگیرند بخش مهمی از اطلاعات مربوط به عفونتهای بیمارستانی حذف میشوند چرا که بیمار ممکن است در زمان ترخیص در دوره کمون بیماری بوده و علائم بیماری بعدها ظاهر شود.

امروزه اغلب روشهای پیشرفته مراقبتی بیماران را بعد از ترخیص تحت مراقبت قرار داده و از طریق ارسال نامه، تماس تلفنی با بیمار یا پزشک مربوطه، نظارت جراح، پرستار یا تیم کنترل عفونت بر بیمار در درمانگاه، در هنگام پیگیری یا پذیرش مجدد، اقدام به بیماریابی عفونتهای بیمارستانی میکنند. بهترین نتیجه را روشهایی به دست میدهند که بیماریابی آنها فعال بوده، آیندهنگر باشد و اساس بیماریابی علاوه بر یافتههای آزمایشگاهی براساس وضعیت بالینی باشد.


 یکی از بهترین روشهای مراقبتی که دارای تعاریف استاندارد شده برای عفونتهای بیمارستانی بوده و از جامعترین و انعطاف پذیرترین روشهاست، نظام کشوری مراقبت عفونتهای بیمارستانی یا (NNIS) National Nosocomial Infection Surveillance System است این روش از دهه ۱۹۷۰ میلادی در بیمارستانهای امریکا و زیر نظر مرکز مدیریت و پیشگیری از بیماریها (CDC) به مورد اجراء گذاشته شده است. کارایی این روش به ویژه برای عفونت زخمهای جراحی به خوبی شناخته شده است.

کمیته کشوری کنترل عفونتهای بیمارستانی در سال ۱۳۸۳ بعد از بحث و تبادل نظر فراوان و نظرخواهی از صاحبنظران و اساتید دانشگاههای علوم پزشکی سراسر کشور دو تصمیم مهم زیر را اتخاذ کرد:

با توجه به مزایا و کارآیی نظام کشوری مراقبت عفونتهای بیمارستانی یا NNIS این روش را به عنوان ابزار تشخیص و بیماریابی عفونتهای بیمارستانی در کشور انتخاب کرد.


با عنایت به اینکه بیشتر از ۸۰% عفونتهای بیمارستانی را عفونتهای ادراری، زخمهای جراحی، تنفسی و خونی تشکیل میدهد، در مرحله اول برقراری نظام مراقبت عفونتهای بیمارستانی در کشور، دادههای مربوط به این چهار عفونت از تمامی بیمارستانها اعم از دولتی و خصوصی جمعآوری و مورد تجزیه و تحلیل قرار میگیرد.

شرح وظایف سوپروایزر کنترل عفونت
سوپروایزر کنترل عفونت، مشاوری مطلع بوده و نقش کلیدی و مسئولانه در رابطه با عملکرد تیم کنترل عفونت بیمارستان دارد و یکی از اعضای فعال کمیته کنترل عفونت بیمارستان است. نقش اصلی این فرد ایجاد ارتباط اطلاعاتی مناسب بین بخش های بیمارستان و نیز تسهیل همکاری نزدیک بین پرسنل و گروه کنترل عفونت است.

برخی از وظایف اصلی وی عبارتند از:
تهیه گزارش از کلیه موارد عفونت پس از بررسی پرونده بیماران و گزارش های آزمایشگاه به منظور تکمیل فرم های مربوطه، به عبارتی نظارت و مراقبت(surveillance)،تحقیق و بررسی کنترل عفونت در بیمارستان
درخواست انجام نمونه برداری از افراد و مکان های مشکوک به عفونت
همکاری و مشورت دربکارگیری بهتر امکانات موجود و مجزاسازی بیماران عفونی بخش ها
نظارت بر نحوه اجرای روش های ضدعفونی ونظافت طبق استانداردهای موجود
آشناسازی کادر درمانی و مدیران با عفونت های بیمارستانی از طریق برگزاری سمینار و تهیه مقالات آموزشی
ترتیب جلسات آموزشی با پرستاران در تمامی شیفت ها به صورت کارگاه های بحث و گفتگو و نیز تهیه و ارائه اطلاعات تخصصی پرستاری در زمینه شناسائی،پیشگیری و مانیتورینگ کنترل عفونت در داخل بخش ها
نظارت بر اجرای دقیق دستورالعمل ها و پیشنهادات کمیته کنترل عفونت و گزارش نتایج و ارزیابی های خود به گروه کنترل
شرکت فعال ومنظم در جلسات گروه و کمیته کنترل عفونت و تهیه گزارش کار به کمیته مربوطه و همچنین کمک به کمیته به منظور برنامه ریزی و تعیین خطی مشی در جهت کنترل عفونت


حضور مستمر در زمینه تدوین خطی مشی ها و روش های کنترل عفونت با توجه به چک لیست اعتباربخشی بیمارستان ها و ارائه چک لیست های نظارتی و ارزیابی بیمارستان از نظر کنترل عفونت با توجه به خطی مشی های اختصا صی کنترل عفونت


شرح وظایف سوپروایزر کنترل عفونت براساس اصول مدیریتی نیز بشرح زیر است :
شناخت منابع عفونت های بیمارستانی از طریق بررسی و انجام پژوهش
به کارگیری نتایج پژوهش ها و مطالعات جدید در انجام مراقبت ها برای پیشگیری و کنترل عفونت بیمارستانی
همکاری در توسعه و اجرای برنامه های آموزشی برای کادر پرستاری، دانشجویان و سایر کارکنان در صورت لزوم به منظور پیشگیری و کنترل عفونت با همکاری سوپروایزر آموزشی
 شرکت در جلسات و دوره های آموزشی که در رابطه با کنترل عفونت برای کادر پرستاری با سایر گروه ها برگزار می شود.
 تشکیل پرونده بهداشتی و تنظیم برنامه معاینات دوره ای و واکسیناسیون برای کارکنان بیمارستان و ارائه گزارش از موارد مثبت
  ارزیابی وسایل و تجهیزات لازم برای عفونت های خطرناک و ارائه راهکاری مناسب به کمیته کنترل عفونت بیمارستان
 نیازسنجی آموزش کارکنان بیمارستان در عفونت های بیمارستانی و پیگیری از تجربه آموزش های ارائه شده مورد نیاز برای رعایت  قوانین و مقررات کنترل عفونت
بازدید روزانه از بخش های مختلف بیمارستانی برای کشف موارد جدید احتمالی و پیگیری موارد گذشته از طریق نتایج آزمایشات و علائمی بالینی و ثبت و ارائه گزارشات لازم
تهیه و تدوین دستورالعمل های کنترل عفونت های بالینی جهت بخش های ویژه و سایر قسمت های آسیب پذیر بر اساس استانداردهای مراقبتی با همکاری کمیته کنترل عفونت
 نظارت و ارزشیابی از اجرای ضوابط و مقررات توصیه شده توسط کمیته کنترل عفونت در کلیه واحدهای بیمارستانی و گزارش نتایج به کمیته مزبور
 نظارت و کمک در ایزولاسیون بیماران عفونی با توجه به خط مشی های کمیته و امکانات موجود
 همکاری با تیم کنترل عفونت بیمارستان برای تشخیص ، تحقیق ، کنترل و ارزشیابی و بروز عفونت در همه گیری های بیمارستانی
-شرکت در جلسات کمیته کنترل عفونت به منظور ارائه اطلاعات و گزارشات و دریافت دستورالعمل های اجرایی با رعایت احتیاط های همه جانبه

انواع عفونت های بیمارستانی
عفونت زخم عمل جراحی:

 عفونت زخم جراحی عبارت است از عفونت حاصل از آلودگی باکتریایی، در حین یا پس از عمل جراحی. عفونتهای بعد از عمل جراحی ممکن است سبب مشکلات شدید، از جمله نقص در فرآیند ترمیم محل جراحی، سپسیس (عفونت خون)، آسیب عضوی و حتی مرگ شود.


 عفونت با باکتریها شامل استرپتوکوکها، استافیلوکوکها یا سایر میکروبها ایجاد می شود. علیرغم اعمال روشهای ضدعفونیکننده جدید قبل از عمل جراحی و مراقبتهای خوب پس از عمل، گاهی عفونت ایجاد میشود.

  عفونت خون یا سپسیس (sepsis)
عفونت خون یا سپسیس (Sepsis) شرایطی است که بدن در حال مبارزه با یک عفونت شدید است که از طریق جریان خون منتشر شده است. در عفونت خون، لخته خون باعث کاهش جریان خون می شود و در نتیجه مواد مغذی و اکسیژن، به خوبی به اندام های حیاتی نمی رسند. در برخی موارد شدید، یک یا چند اندام از بین خواهند رفت.


در بدترین شرایط، عفونت خون موجب افت سریع فشار خون می شود که به نام “ شوک عفونی» خوانده می شود. این شوک می تواند منجر به نارسایی ریه ها، کلیه ها، کبد و در نهایت مرگ شود.


عفونت خون در اثر واکنش سیستم دفاعی بدن در مقابل عوامل عفونی از قبیل باکتری، ویروس یا قارچ نیز ایجاد می شود.
افراد در معرض خطر عفونت خون
افرادی که دارای سیستم ایمنی ضعیف هستند. ضعیف شدن سیستم ایمنی می تواند در اثر بیماری ها (مانند دیابت و ایدز) و یا داروها (مانند شیمی درمانی یا استروئیدها) باشد. استفاده از داروهای قوی در بیماران سرطانی و پیوند عضو موجب ضعیف شدن سیستم ایمنی می شود.
نوزادان نیز از آنجا که هنوز سیستم ایمنی بدنشان تکامل نیافته است، نیز جزء افراد در معرض خطرهستند.
  افراد مسن و افرادی که دارای بیماری مانند دیابت هستند.
افراد بستری در بیمارستان نیز در معرض خطرند، زیرا تزریق وریدی، زخم های جراحی و یا زخم های بستر موجب عفونت خون می شود.
عفونت ریه (پنومونی)، عفونت مثانه و کلیه (عفونت ادراری)، عفونت پوست (سلولیت)، عفونت شکم (مثل التهاب آپاندیس)، عفونت استخوان و عفونت مغزی (مثل مننژیت) می تواند در بدن پخش شوند و عفونت خون را به وجود آورند.عفونت های پس از عمل جراحی هم می توانند موجب عفونت خون شوند.
 
 عفونت های ادراری
 به طور معمول ۵تا۱۰% بیماران بستری دچار عفونت بیمارستانی می شوند. عفونت کسب شده بیمارستانی در امریکا سالانه بیش از ۲ میلیون بیمار است و  سبب حدود ۸۸۰۰۰ مرگ می شود. عامل ۴۵تا۴۰% عفونت بیمارستانی عفونت ادراری است حدود ۸۰% به علت سوند و حدود ۲۰% به علت دستکاری مجاری ادراری است.


 حدود ۲۰تا۱۵% بیماران آلودگی میکروب را از داخل مجرا کسب می کنند. عفونت در کیسه جمع آوری در ۲۴تا ۴۸ ساعت بعد تظاهر می کند.
در مثانه ۱۰۰ میکروب در CC در ۲۴-۴۸ ساعت به ۱۰۵  می رسد. راه اصلی ورود میکروب پری اورترال است (۷۰-۸۰% ) که منشاء میکروب پری آنال و …است.
 
پنومونی (عفونت تنفسی)
پنومونی بیمارستانی دومین عفونت بیمارستانی شایع بعد از عفونت ادراری در ایالات متحده آمریکاست.۸۶% این پنومونی ها ناشی از ونتیلاتور هستند . خطر پنومونی در افرادی که در بخش های ویژه متصل به ونتیلاتور و متعاقب آن اینتوبه هستند بسیار بالا می رود.


 پنومونی ناشی از ونتیلاتور(VAP) مدت اقامت در ICU را افزایش می دهد و هزینه های درمانی را نیز بسیار بالا می برد در نتیجه پیشگیری آن بیشتر اهمیت پیدا می کند. ۲ عامل مهم در ایجاد VAP نقش دارند که عبارتند از: تجمع باکتری های گرم منفی در راه هوایی فوقانی و آسپیراسیون این باکتری ها و انتقال آن به قسمت های تحتانی راه هوایی. البته راه های دیگری نیز برای انتقال وجود دارد که مورد اهمیت است.

مثلا استفاده از ونتیلاتور مکانیکی که لازمه آن هم به کار بردن لوله تراشه است که خود لوله تراشه عامل انتقال میکروارگانیسم ها به قسمت های پایین تر است.


 طی تحقیقی که Feldman وهمکاران پیرامون کلونیزاسیون باکتری ها روی لوله تراشه انجام دادند، دریافتند که طی ۱۲ ساعت بعد از گذاشتن لوله تراشه، کلونی ها تشکیل شده و تا ۹۶ ساعت به حداکثر خود رسیدند.

راه های دیگری نیز جهت انتقال عوامل بیماری زا قابل ذکر است که رعایت هر کدام از آن ها نتیجه خوبی را جهت پیشگیری از VAP در بر دارد. مثلا ریختن نرمال سالین به داخل لوله تراشه هنگام ساکشن کردن٬ که این امر باعث انتقال باکتری ها به راه های هوایی تحتانی و افزایش خطر پنومونی می شود. مسیر مقعدی- تنفسی یک روش دیگر انتقال است که از طریق دست آلوده پرسنل صورت می گیرد.


گذشته از اینها کمبود پرسنل کارشناس نیز اثر مستقیم روی افزایش میزان پنومونی بیمارستانی دارد مراقبت های انجام شده برای بیماران در بخش ICU فقط باید از طریق کارشناسان پرستاری صورت گیرد لذا مجریان بیمارستانی این امر را مورد توجه قرار دهند که نباید از افراد کمکی و فرعی در امر مراقبت استفاده کنند.


 عوامل دیگر مرتبط با VAP
 پذیرش در  ICU، استفاده از لوله های غذایی یا  NGT، استفاده از آنتی بیوتیک های وسیع الطیف، اختلال راه هوایی، کما، هیپوتنشن اسیدوز، لکوپنی و ازجمله عوامل VAP است.
 در سال۱۹۹۷ مرکز کنترل بیماری ها (CDC) برای کاهش VAP راه کار های ارائه کرده که شامل موارد زیر است.


کاهش آسپیراسیون:
– ساکشن مرتب دهان برای جلوگیری از آسپیراسیون
– تخلیه دوره ای مایعات داخل لوله ونتیلاتور دور از بیمار
 -بالا بردن سر تخت به میزان ۴۵ درجه
– پایش حجم باقیمانده معده برای جلوگیری از نفخ
– اجتناب از لوله گذاری مجدد تراشه تا حد امکان.( در صورت نیاز استفاده از دارو های آرام بخش در بیماران آژیته ای که ممکن است لوله تراشه خود را خارج کنند ).
– اطمینان از محل قرار گیری لوله تغذیه و بررسی تحرک روده
– پروفیلاکسی از زخم استرسی دستگاه گوارش به وسیله دارو های غیر قلیایی کننده مثل سوکرالفیت
(زخم استرسی به عنوان یک معیار بالقوه ایجاد شونده در ICU است)
 


راه های جلوگیری از کلونیزاسیون:
 -بهداشت مداوم دهان با شستشوی ضد عفونی کننده مثل کلر هگزیدین روزی ۲ بار
– شستشوی کامل دست ها به طور دقیق و مرتب بعد و قبل از انجام پروسیجرها
-استفاده از آنتی بیوتیک با توجه به جواب کشت
 -اجتناب از لوله گذاری بینی-تراشه ای و بینی- معده ای به علت خطر سینوزیت
– به حداقل رساندن شستشو با نرمال سالین موقع ساکشن کردن
 -تعویض دستکش و گان بعد از مراقبت از یک بیمار به بیمار دیگر

درنتیجه برای جلوگیری از VAP نباید فقط روی یک ریسک فاکتور تمرکز کرد بلکه باید از یک پروتکل کلی تبعیت کرد و این پروتکل و مراقبت های ویژه باید در بین پرسنل آموزش داده و بعد ازآن تمرین و ارزیابی شوند. با رعایت این اصول به طور چشمگیری از مورتالیتی و موربیدیتی در ICU کاسته می شود که این ها بستگی به برنامه های آموزشی و سیاست های مدیران بیمارستانی دارد.

منابع مقاله

وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، کمیته کنترل عفونت دانشگاه ایران
http://taheri44.blogfa.com
http://www.daneshju.ir
http://www.khatamhospital.org
یوسفی مشعوف, رسول، ۱۳۷۹، پیشگیری و کنترل عفونت های بیمارستانی، سومین همایش ملی بهداشت محیط، کرمان، دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی کرمان

نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

دکمه بازگشت به بالا
sit dictum Aenean adipiscing Lorem nec consectetur
بستن
بستن

adblock را غیر فعال کنید

سیستم زوم طب روشی را برای دور زدن تبلیغات در سیستم شما یافته است جهت حمایت از ما از استفاده از آن صرف نطر کنید