مقالات

کرایواسپری پوستی چیست و موارد کاربرد آن به چه صورتی است

کرایوتراپی (Cryotherapy) یا سرمادرمانی به روشی درمانی گفته میشود که در آن بخشی از بدن یا کل بدن بیمار در معرض سرما قرار میگیرد. اصطلاح کرایوتراپی بین سال های ۱۸۸۰ تا ۱۸۹۰ میلادی، از دو واژه کرایو به معنای سرما و تراپی به معنای درمانی گرفته شده است.

این روش بر مبنای تخریب سلول های مورد نظر (بافت غیرطبیعی) با سرد کردن ناگهانی آنها پایه ریزی شده است و برای طیف وسیعی از بیماری ها کاربرد دارد.
این روش یک روش درمانی پذیرفته شده و رایج در درماتولوژی (درمان ضایعات پوستی)، جراحی دهان، امراض زنان، اورولوژی، بیماری های چشم و … است. در فیلد درماتولوژی، برای درمان امراضی مانند تومورهای بدخیم یا خوشخیم، آکنه، زگیل، کیست ها و … کاربرد دارد.

شکل ۱-نحوه برداشتن ضایعه روی پوست با کرایو اسپری

تاریخچه

در سال ۱۸۹۹ وایت با یک اسپری و سواپ از هوای مایع برای آزمایشات بالینی استفاده کرد. چندسال بعد Puseyt از برف دی اکسید کربن که در کیسه چرمی فشرده شده در چوب استفاده کرد. عوامل فریزکردن ادامه داشت تا سال ۱۹۴۰ که از نیتروژن مایع به عنوان ماده فریز استفاده شد.

از این ماده در حال حاضر نیز به عنوان موثرترین ماده کرایوژن استفاده میشود. در سال ۱۹۶۱ کوپر، جراح مغز و اعصاب وسیله ای با سیستم بسته ابداع کرد که به کمک آن میتوانست به طور مستمر و سریع عمل انتقال نیتروژن مایع بر روی ضایعه را انجام دهد.

بعدها Zacarian و Adham از دیسک های سیلندری مسی جامد استفاده کرد که از طریق غوطه وری در نیتروژن مایع خنک میشدند. Torre یک دستگاه اسپری-پروب را برای استفاده پوستی طراحی کرد. در شکل ۲ و۳ نمونه هایی از دستگاه برای برف دی اکسید کربن و دستگاه کرایواسپری امروزی برای نیتروژن مایع نشان داده شده است.

شکل ۲- دستگاه جمع کننده و کمپرس کننده برف دی اکسید کربن
شکل۳- دستگاه کرایو اسپری

کرایوسرجری

دستگاه کرایواسپری (شکل ۳) یکی از دستگاه های کرایوجراحی است که به صورت دستی و قابل حمل است. این دستگاه شامل یک محفظه از جنس استیل یا آلومینیوم است که این محفظه خود مخزنی دو جداره و عایق شده دارد.

این دستگاه یک ماده منجمدکننده در حالت گاز یا مایع دارد که عموماً از نیتروژن مایع برای یخ زدن بافت مورد نظر به صورت مستقیم یا غیر مستقیم از طریق تماس یا پروب استفاده میکند. ازت مایع درون این دستگاه سرمای شدیدی حدود ۱۹۶- درجه سانتیگراد دارد. از مهمترین ویژگی های این دستگاه نسبت به عمل جراحی میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
۱- روش غیرتهاجمی است.
۲- عدم نیاز به هزینه زیاد جراحی است.
۳- عدم نیاز به بیهوشی یا بخیه است.
۴- درد و خونریزی و سایر عوارض جراحی به حداقل میرسد.
۵- زمان کمتری جهت بهبود نیاز است.
ولی در برخی موارد ممکن است که کرایوتراپی یک ضایعه در چند نوبت انجام شود تا نتیجه مطلوب حاصل شود.
وسایل جانبی برای استفاده از کرایو اسپری

تانک مایع ازت

نیتروژن مایع یا ازت در تانک های ۶، ۱۰، ۱۵، ۲۰ لیتری و … نگهداری میشود. در شکل ۴ نمونه ایی از آن را مشاهده میکنید. خرید سایز مناسب باتوجه به نیاز کلینیک یا مرکز انجام میشود.

شارژ ازت در این تانک ها توسط مراکز خاصی صورت میگیرد. سر چوب پنبه ای مشخص شده در شکل ۴ برای جلوگیری از اتلاف ازت درنظر گرفته شده است.
 

شکل ۴-تانک ازت به همراه سر چوبپنبه ای

شکل ۵- نمایش ساختمان داخلى تانک ازت و نحوه قرارگیرى سر چوب پنبه اى

نکات مهم
◄ کانتینر مایع ازت را در معرض تابش نور خورشید یا در محیط گرم قرار ندهید بلکه در جای خنک نگهداری کنید تا از اتلاف مایع ازت جلوگیری شود.
◄ پوشش روی کانتینر مایع ازت صرفاً جهت جلوگیری از اتلاف مایع ازت است.

کنستر
کنستر وسیله ای است که به کمک آن ازت از تانک به کرایو اسپری منتقل میشود.کنسترها بسته به سایز تانک ازت دارای قطرهای مختلفی هستند. همچنین طول کنستر میتواند بزرگ یا کوچک باشد که البته طول بزرگ برای انتقال سریعتر ازت به کرایواسپری و نیز زمانیکه تانک پر از ازت است کاربرد دارد.

کنستر با طول کوچک برای تانک های کوچک یا برای زمانی است که ازت در انتهای تانک باقی مانده است. در شکل ۶ چند نمونه از کنستر با طول ها و قطرهای مختلف نشان داده است.

شکل ۶ نمونه هایی از کنستر

پروب، کن و چمبر

برای متمرکز کردن ازت اسپری شده میتوان از رابطه ای مختلف از جمله پروب، کن یا چمبر استفاده کرد. پروب براساس مکان ضایعه و اندازه آن انتخاب میشود. نمونه هایی از پروب در شکل ۷ نشان داده شده است.
کن و چمبر دو وسیله برای محدود کردن محل اسپری شدن ازت روی بافت هستند.

تفاوت کن (رابط قرمز رنگ) و چمبر (رابط نارنجی رنگ) در این است که کنها از دو طرف قابل استفاده هستند ولی چمبرها فقط از قسمت روزنه بزرگ روی ضایعه قرار میگیرند و ورودی آن سوراخ کوچک صافی است و خروج گاز از قسمت لوله زاویه دار کوچک انجام میشود.

شکل ۷- انوع پروب، کن و چمبر برای کرایو اسپری پوستی

پمپ مایع ازت
وسیله ای برای شارژ سریعتر مایع ازت است. یک سر این پمپ درون تانک و سر دیگر آن در درون فلاسک کرایو قرارداده میشود. نمونه ای از آن در شکل ۸ نشان داده شده است.

شکل۸- نحوه قرار گیری پمپ مایع ازت و نحوه انتقال آن

روش استفاده از دستگاه
۱- ابتدا درب دستگاه را باز کنید.
۲- با استفاده از کنسترها یا پمپ، مایع ازت را در فلاسک اسپری شارژ میکنیم.
۳- بعد از شارژ ازت منتظر بمانید که فوران مایع ازت قطع شود.
۴- سپس پروب مورد نظر را روی محل مناسب روی درب کرایو قرار دهید.
۵- درب دستگاه کرایو را ببندید.

مکانیسم اثر کرایو اسپری
مکانیسم کرایوتراپی در سه مرحله انجام میشود:
مرحله اول-انتقال حرارت: در این مرحله با استفاده از اسپری یا پروب-رایجترین ماده در کرایوتراپی- نیتروژن مایع یا همان ازت را روی ضایعه مورد نظر منتقل میکنیم. ازت سرمایی معادل ۱۹۶- درجه سانتیگراد بر روی ضایعه ایجاد میکند و درجه حرارت بافت ضایعه مورد نظر را به شدت و با سرعت بسیار زیادی کاهش میدهد و مقدمات تخریب سلولی در محل ضایعه ایجاد میکند.

مرحله دوم-تخریب سلولی: تخریب سلولی به سرعت یخ زدگی آب موجود در داخل و خارج سلول و همچنین سرعت آب شدن یخ بستگی دارد. این عمل باعث دهیدراتاسیون سلولی و تخریب سلول میشود.

فاز سوم-فاز التهابی: ضایعه پوستی که روی آن اسپری شده است، به مدت چند روز به صورت تاول سفید یا قرمز و کبود رنگ مشاهده خواهد شد که البته پاسخی طبیعی به فرایند مرگ سلولی است. بعد از پوسته پوسته شدن، ضایعه مذکور از بدن جدا خواهد شد. در طی این روند بدن با تولید سلول های جدید بافت جدید را جایگزین ضایعه فریز شده خواهد کرد. در نتیجه از ضایعه مذکور اثری باقی نخواهد ماند، جز در برخی موارد که ممکن است محل درمان به صورت لکه سفیدی کمرنگ یا اسکار باقی بماند.

توضیح: لازم به ذکر است که سرمای ۱۹۶- درجه فقط در صورت استفاده ازت مایع و استمرار اسپری آن بر روی ضایعه ایجاد میشود. در صورتی که ازت مایع را با سواپ روی ضایعه بزنیم تنها سرمایی معادل ۲۰- درجه منتقل میشود و در بسیاری از موارد باعث عدم موفقیت در درمان یا درمان ناقص میشود.

روش استریل
پروب های غیرتماسی نیازی به استریل ندارند چون با بدن بیمار تماسی ندارند ولی جهت احتیاط لازم است آنها را قبل و بعد از عمل با مواد ضدعفونی کننده ای مانند دکونکس، الکل ۹۶ درصد، سادکس و دیگر مواد شیمیایی ضدعفونی کننده، ضدعفونی کرد. پروب های تماسی میبایست توسط اتوکلاو با دمای ۱۳۴ درجه سانتی گراد به مدت ۵ دقیقه و یا با دمای ۱۲۱ درجه به مدت ۱۵ دقیقه استریل کرد.

نگهداری پیشگیرانه دستگاه
۱- دستگاه باید با زاویه ۳۰ درجه در دست کاربر قرار گیرد. هرگز کرایو اسپری را به شکلی برعکس نکنید که مایع ازت در سمت درب کرایو قرار گیرد.
۲- برای جلوگیری از ناخالصی های موجود در مایع ازت، بر روی درب کرایو یک فیلتر تعبیه شده است که هر چندوقت یکبار باید تعویض شود.
۳- دستگاه براساس سیستم خلأ کار میکند پس نباید با ضربه شدید، این خلأ را از بین برد، در این صورت باید بدنه دستگاه تعویض شود.
۴- در صورتی که بدنه دستگاه هنگام کرایو یخ بزند، بدنه دستگاه خراب شده است و باید تعویض شود.
۵- هرگز کرایواسپری را بلافاصله پشت سر هم برای بیماران مختلف استفاده نکنید. حداقل فاصله زمانی بین بیماران ۵ دقیقه است. اگر این مدت زمان کوتاه تر شود سر دستگاه کرایو یخ میزند.

منبع مقاله

۱- کتاب تجهیزات الکتریکی اتاق عمل و واحد استریلیزاسیون تألیف حسین علی نسایی اسماعیل محمدعلی طایفه  نشر جامعه نگار ۱۳۹۴
۲- Andrews, M. D. (2004). Cryosurgery for common skin conditions. American family physician, 69(10)
3- Kuflik, E.G.(1994). Continuing Medical Education. Journal of the American Academy of Dermatology,31(6)
4- Ishida,C.E.Ramos-e-Silva,M.(1998) Cryosurgery in oral lesions. International Journal of Dermatology,37,283-285
5- Cooper, S. M., & Dawber, R. P. R. (2001). The history of cryosurgery. Journal of the royal society of medicine, 94(4), 196-201.

برچسب ها
نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

دکمه بازگشت به بالا
et, libero ipsum quis mattis at Sed massa Praesent nec
بستن
بستن

adblock را غیر فعال کنید

سیستم زوم طب روشی را برای دور زدن تبلیغات در سیستم شما یافته است جهت حمایت از ما از استفاده از آن صرف نطر کنید