بررسی تخصصی دستگاه های یو وی تراپی یا نوردرمانی

۳۱ شهریور ۱۳۹۸

نوردرمانی (Light Therapy) یا فتوتراپی (Photo Therapy) که به طور کلاسیک به عنوان هلیودرمانی (Helio Therapy) نامیده میشود.

شامل قرار گرفتن در معرض نور روز یا طول موج خاصی از نور با استفاده از منابع مختلف از جمله لیزر، دیودهای ساطع کننده نور، لامپ های فلورسنت، لامپ های دیکرونیک و … است که معمولاً با دستگاه های مختلف کنترل میشود. نور برای مدت زمان خاصی تجویز میشود زیرا بیشتر از آن مدت زمان ممکن است به جای اثرات درمانی اثرات بلعکس داشته باشد.


باتوجه به شناخت دقیق نور و کشف اثرات بیولوژیکی، اثرات درمانی و عوارض احتمالی دستگاه های بسیاری با طول موج های مختلفی ساخته شده اند و امروزه مورد بهره برداری قرار میگیرند. امواج UV   قسمتی از طول موج نور هستند که امروزه در دستگاه های نوردرمانی یا UV تراپی مورد استفاده قرار میگیرند. امواج UVA، UVB به تنهایی یا به صورت ترکیبی  یا با استفاده از داروهای حساس به نور در درمان مورد استفاده قرار میگیرند. مکانیسم عمل در این دستگاه ها براساس جذب نور است و آن داروهایی که همزمان با استفاده از دستگاه، استفاده میشوند نیز در تشدید این خاصیت موثر هستند.

تاریخچه نوردرمانی
پزشک فاروئی، نیلز فینسن که پدر فتوتراپی مدرن شناخته میشود اولین منبع نور مصنوعی را برای این منظور ساخت و از اختراع خود برای درمان لوپوس ولگاریس استفاده کرد. فینسن جایزه نوبل در فیزیولوژی یا پزشکی را در سال ۱۹۰۳ دریافت کرد.

امواج ماورا بنفش (UV)
 امواج ماورا بنفش (UV) طیفی از نور شامل طول موج های ۱۰۰ تا ۴۰۰ نانومتر هستند که بر اساس ویژگی و اثرات به چهار بخش تقسیم میشوند که در شکل ۳ نمایش داده شده اند و در زیر به توضیح کامل هریک پرداخته میشود.


۱- Vacuum UV: این امواج شامل طیف طول موج ۱۰۰ تا ۲۰۰ نانومتر هستند که فقط در محیط خلا قابل بهره برداری هستند. این طیف طول موج توسط هوا جذب میشود و در نوردرمانی غیرقابل استفاده است.
۲- UVC: این امواج که به امواج کوتاه معروف است، شامل طیف طول موج ۲۰۰ تا ۲۹۰ نانومتر است. این امواج از لایه اوزون عبور نمیکنند و به زمین نمیرسند. اثر اصلی این طیف طول موج میکروبکشی است که به همین جهت در تجهیزات استریلیزاسیون محیطی استفاده میشود.


۳- UVB: این امواج که به امواج میانی معروف هستند، شامل طیف طول موج ۲۹۰ تا ۳۲۰ نانومتر میشوند. بیشترین اثرات UV بر روی پوست متعلق به همین محدوده است. UV به علت داشتن طول موج کوتاه تر تا پوست میانی نفوذ میکند. این امواج به دو صورت امواج Narrow Band و  Broad Band  موجود هستند. امواج Broad Band شامل کل طیف UVB از ۲۹۰ تا ۳۲۰ نانومتر میباشند و امواج Narrow Band شامل طیف محدود ۳۱۰ تا ۳۱۴ نانومتر از طیف UVB است که در شکل ۱ نمایش داده شده است.

شکل ۱  نمودار طول موج UVB

۴- UVA: این امواج بلند شامل طیف طول موجهای ۳۲۰ الی ۴۰۰ نانومتر هستند. این طیف از امواج هم خاصیت درمانی و هم خاصیت تشخیصی دارند. از طیف ۳۶۵ نانومتر برای تشخیص بیماری های پوستی عفونی و … که به موج Wood light  معروفند، استفاده میشود. این طول موج UV به علت داشتن طول موج بلند تا لایه های عمیقتر پوست نیز نفوذ میکند. این امواج به دو صورت UVA2  و UVA1 موجودند. امواج UVA1 شامل طیف ۳۴۰ تا ۴۰۰ نانومتر و UVA2  شامل طیف ۳۲۰ تا ۳۴۰ نانومتر هستند.
تذکر: در شکل ۲ تفاوت در میزان نفوذپذیری طیفهای مختلف UV نمایش داده شده است.

شکل ۲ میزان نفوذپذیری اشعه UV
شکل ۳ طول موجهای UV

دامنه استفاده دستگاه
در درمان بیماری های پسوریازیس، ویتیلیگو، اتوپیک درماتیتیس و … .باید توجه داشت که برحسب نفوذپذیری هریک از امواج UV و نوع بیماری، پزشک متخصص استفاده از یکی از دستگاه ها را مجاز میداند.
انواع دستگاه های نوردرمانی
انواع دستگاه های نوردرمانی به دو دسته کلی تقسیم میشوند.
۱- دستگاه های لوکال

شکل ۴ دستگاه لوکال نوردرمانی

۲-کابین نوردرمانی (دستگاه هایی برای کل بدن)

شکل ۵  کابین نوردرمانی

هر کدام از این دستگاه های نیز شامل ۴ دسته کلی میشوند که عبارتاند از:
۱- PUVA: در این نوع، پیش از استفاده از دستگاه که شامل لامپ های UVA است، باید از داروهای جاذب نور بنا به تجویز پزشک استفاده شود.
۲- UVA1: فقط از دستگاه شامل لامپ های طیف UVA1 استفاده میشود.
۳- BBUVB: فقط از دستگاهی که شامل لامپ های طیف کامل UVB است استفاده میشود که به Broad Band UVB معروف است.
۴- NBUVB: فقط از دستگاهی که شامل لامپ های طیف محدود UVB (طیف ۳۱۰ تا ۳۱۴ نانومتر) است استفاده میشود که به Narrow Band UVB معروف هستند.

لامپ های دستگاه

تنها وسیله مصرفی در این دستگاه ها، لامپ ها و استارترهای آنها هستند. این لامپ ها براساس نوع دستگاه دارای طول، توان و نوع UV مشخصی هستند. مثلا در دستگاه کابین NBUVB از لامپ  Narrow Band UVB که دارای طول ۱۷۵ سانتیمتر و توان ۱۰۰ وات است، استفاده میشود. در شکل ۶ نمونه ای از سوکت سر لامپ نشان داده شده است.
نکته: تعداد لامپ های مصرفی هر دستگاه بستگی به برند و مدل دستگاه دارد. که عموما دستگاه ها دارای ۲۵ یا ۴۰ لامپ هستند.

شکل ۶ سوکت سر لامپ UVA/UVB

پروتکل های استفاده از دستگاه
۱- پروتکل درمان با استفاده از زمان
۲- پروتکل درمان با استفاده از انرژی ( برحسب ژول-ثانیه)
باتوجه به اینکه از هرکدام از دو پروتکل استفاده میشود، زمان، انرژی و طول موج مورد استفاده در درمان باید در پرونده بیمار درج شود.



نکات ایمنی
۱- یکی از مهمترین نکات ایمنی که در هر دستگاه کابین فتوتراپی باید رعایت شود این است که دستگاه تنها بعد از بسته شدن درب روشن شود.
۲- هر دستگاه باید در داخل یک اتاق مخصوص قرار گیرد تا حتی در صورت نشتی دستگاه کابین یا استفاده از دستگاه لوکال یه هیچکس آسیبی نرسد.
۳- پزشک باید به بیمار متذکر شود که روز درمان از آفتاب اجتناب کند.
نکات ایمنی برای این دستگاه ها، شامل دو قسمت کاربر و بیمار است، که در مورد هرکدام به طور جداگانه در این بخش توضیح داده خواهد شد.


نکات ایمنی که بیمار باید رعایت کند:
۱- استفاده از عینک محافظ UV مخصوص بیمار در زمان استفاده از دستگاه ضروری است.
۲- پوشاندن ناحیه ژنیتال حتی در صورت وجود عارضه در آن ناحیه ضروری است.
۳- پوشاندن قسمت هایی از بدن بیمار که نیازی به دریافت UV ندارد.
۴- بیمار باید از تماس با لامپ ها بپرهیزد.
نکات ایمنی که کاربر باید رعایت کند:
۱- استفاده از عینک محافظ UV مخصوص کاربر در روشن بودن دستگاه ضروری است.
۲- دوز تنظیم شده توسط کاربر نباید بیشتر از دوز تجویز شده توسط پزشک باشد زیرا ممکن است موجب سوختگی و آسیب بیمار شود.
۳- کاربر و پزشک متخصص باید توجه داشته باشد که بیمار تا حد مشخصی میتواند اشعه  UV دریافت کند و بیشتر از آن مقدار دیگر خاصیت درمانی ندارد. پس مقدار دوز دریافتی باید در پرونده بیمار ثبت شود.



نکات لازم جهت خرید دستگاه
۱- باتوجه تنوع دستگاه های UV تراپی، نوع دستگاه را مشخص کنید. (دستگاه برای کل بدن یا برای بیماران دارای زائده های جزیی خریداری شود که خود دارای تنوع زیادی است.)
۲- نوع لامپ درمانی آن مشخص شود. (PUVA/UVA1/NBUVB/BBUVB)
3- اگر دستگاه به صورت کابین یعنی برای کل بدن خریداری میشود، تعداد لامپ ها نیز در خرید دستگاه تعیین شود. (البته مارک و مدل دستگاه تعیین کننده تعداد لامپ ها است.)
۴- بقیه موارد در خرید دستگاه به صورت آپشن هایی است که برند آن دستگاه طراحی میکند. به طور مثال در کابین های نوردرمانی، داشتن پلت فرمی که بیمار روی آن قرار گیرد



نحوه نگهداری از دستگاه
۱- دستگاه نباید با استفاده از ضدعفونی کننده هایی الکل-پایه تمیز شود، زیرا این مواد آسیب جدی به دستگاه مخصوصا پوشش محافظ لامپ وارد میکنند. دستگاه باید با استفاده از دستمال نمدار با آب مقطر تمیز شود.
۲- در حین تمیزکردن دستگاه از خیس کردن دستگاه بپرهیزید.
۳- به علت اینکه این دستگاه در اثر استفاده گرم میشود (نور موجب ایجاد گرما میشود.) اولا باید تهویه محیط مناسب باشد و ثانیا به هیچ عنوان نباید فن دستگاه پوشانده شود زیرا آسیب جدی به قطعات داخلی دستگاه وارد میشود.
۴- حتما به دوزیمتری داخل دستگاه توجه شود. پس از به پایان رسیدن مدت زمان معین دوزیمتری هر لامپ که ۱۰۰۰ ساعت است، لامپ ها تعویض شوند زیرا لامپ ها بیشتر از این مقدار ساعت تاثیر درمانی ندارند.


منابع
[۱] http://www.hayatandishan.ir
[2] راهنمای کاربری استفاده از دستگاه های کابین نوردمانی Waldman
[3] Dogra, S. and Kanwar, A.J., 2004. Narrow band UVB phototherapy in dermatology. Indian Journal of Dermatology, Venereology, and Leprology, 70(4), p.205
[4] Mysore, V., 2009. Targeted phototherapy. Indian Journal of Dermatology, Venereology, and Leprology, 75(2), p.119.

۰
برچسب ها :
نویسنده مطلب hossein
کارشناس مهندسی پزشکی - توسعه دهنده سیستم های پردازش تصویر

بدون دیدگاه

رسانه های همکار